O co poszło: tekst o przetargu i pytanie „czy ustawiono” zakup

Pozew dotyczył artykułu z 23 lutego 2020 r. pt. „Czy Urząd Miasta ustawił zakup auta dla prezydenta Janusza Żmurkiewicza?” oraz tezy, że opis przetargu mógł eliminować konkurencję i pasować do konkretnego modelu. W pozwie Gmina Miasto Świnoujście żądała m.in. usunięcia artykułu (https://www.iswinoujscie.pl/artykuly/64112/ oraz publikacji przeprosin w ściśle określonej formie.

Pierwsza instancja: przegrana portalu, nakaz usunięcia artykułu i przeprosiny

Kto orzekał i kiedy
Wyrok zapadł 8 października 2021 r. w Sądzie Okręgowym w Szczecinie, Wydział I Cywilny. Przewodniczącym był SSR delegowany do SO Bartłomiej Romanowski.

Co sąd nakazał
Sąd Okręgowy:
nakazał usunięcie artykułu z portalu, nakazał publikację oświadczenia/przeprosin przez 7 dni na stronie głównej i w kolumnie „Wydarzenia”, przy wskazaniu wymogów technicznych (m.in. Arial 16, białe tło, czarna ramka), i zasądził koszty procesu.

W praktyce oznaczało to, że lokalne medium miało nie tylko zdjąć publikację, ale też eksponować przeprosiny w narzuconej formie i miejscu przez nieprzerwany tydzień.

Jak Sąd Okręgowy rozumiał „sugestię przestępstwa”

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy krytycznie odniósł się do podejścia dziennikarskiego, wskazując m.in., że jeśli autor „zamierza sugerować” przestępstwo, powinien sprawdzić przesłanki w prawie karnym.

Jednocześnie sąd - redagując treść oświadczenia - przyjął, że w artykule nie padło to wprost, dlatego w oświadczeniu zastąpił słowo „informacje” określeniem „sugestie”.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Druga instancja: trzyosobowy skład i zwrot o 180 stopni

Kto orzekał i kiedy

Sprawę rozpoznał Sąd Apelacyjny w Szczecinie, I Wydział Cywilny. Wyrok wydano 23 czerwca 2022 r. w składzie:
SSA Dorota Gamrat-Kubeczak - przewodnicząca,
SA Edyta Buczkowska-Żuk - sędzia,
SA Zbigniew Ciechanowicz - sędzia.

To istotne dla czytelników: w apelacji w sprawach cywilnych standardem jest orzekanie w składzie wieloosobowym i tu właśnie zapadło rozstrzygnięcie, które całkowicie zmieniło sytuację dla portalu.

Co Sąd Apelacyjny zrobił z wyrokiem I instancji

Sąd Apelacyjny:
zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo w punktach kluczowych (I i II),
zasądził na rzecz każdego z pozwanych zwrot kosztów (w I instancji i w apelacji).

Co dokładnie napisał Sąd Apelacyjny: kluczowe fragmenty uzasadnienia

Poniżej najważniejsze tezy - pokazujące, dlaczego apelacja „utrzymała” sens publikacji dziennikarskiej, a nie roszczenia strony publicznej.

1) W artykule nie było zarzutu przestępstwa - ani wprost, ani jako sugestii

Sąd Apelacyjny wskazał, że w tekście nie pada ani razu słowo „przestępstwo” (ani równoważne wprost wskazanie), a odwołanie do służb i prokuratury nie przesądza o popełnieniu czynu zabronionego.

2) „Ustawić” - sąd wyjaśnił znaczenie kolokwialne i kontekst pytania

Sąd Apelacyjny wprost odniósł się do słowa „ustawić” w tytule: uznał, że użyto go w znaczeniu potocznym („spowodować korzystną sytuację”), a sam tytuł choć krytyczny nie wskazuje na przestępstwo.

Co więcej, Sąd Apelacyjny podkreślił różnicę między zdaniem pytającym a oznajmującym: w tytule chodziło o pytanie „Czy…”, a nie o kategoryczne twierdzenie.

3) Granice krytyki i rzetelność: sąd wprost o warsztacie dziennikarskim

Sąd Apelacyjny uznał, że artykuł nie przekroczył dopuszczalnych granic krytyki, a materiał nie był oparty na „pogłoskach”, tylko na korespondencji mailowej z osobą odpowiedzialną za kontakty z mediami w strukturze urzędu.

SA dodał też element merytoryczny, który w Świnoujściu stał się symbolem tej sprawy: wskazał na przykład zbieżności wymogów przetargowych i cech konkretnego modelu, m.in. wątek wycieraczki tylnej szyby w sedanie.

4) To jest kontrola społeczna - wydatkowanie publicznych pieniędzy interesuje mieszkańców

Sąd Apelacyjny podkreślił, że okoliczności wydatkowania środków publicznych zwłaszcza „na cele reprezentacyjne” budzą naturalne zainteresowanie opinii publicznej.

Co mówi zestawienie obu uzasadnień: dwie różne „opowieści” o tym samym tekście

Sąd Okręgowy uznał, że ogólna wymowa tekstu sugerowała przestępstwo i dlatego uzasadnione było usunięcie publikacji oraz przeprosiny.

Sąd Apelacyjny odciął sprawę od „testu prawdy” w kierunku: „czy było przestępstwo”, bo uznał, że sporne sformułowania nie są twierdzeniem o popełnieniu czynu zabronionego.

Sąd Apelacyjny wyraźnie zaznaczył też, że w tym procesie nie ustala się, czy ktokolwiek popełnił przestępstwo, a poza oceną sądu pozostaje wynik postępowania prokuratorskiego.

Dlaczego wracamy do tej sprawy w 2026 roku

Wyrok Sądu Apelacyjnego zapadł w 2022 r., ale z perspektywy lokalnych mediów to sprawa modelowa: pokazuje, jak daleko mogą iść roszczenia (usunięcie tekstu, tydzień przeprosin w narzuconej ekspozycji), jak długo trwa spór, jak wygląda ryzyko procesowe w redakcji i jak istotna jest druga instancja szczególnie wtedy, gdy pierwsze rozstrzygnięcie uderza w fundament: możliwość stawiania pytań o wydatki publiczne.

To także praktyczna lekcja dla czytelników: w podobnych sporach dopiero uzasadnienie pokazuje, czy sąd widzi w tekście „oskarżenie”, czy „krytykę” i „kontrolę społeczną”, do której prasa jest powołana.

Komentarz redakcyjny: mechanizm „procesów, które mrożą”

Każdy, kto nie prowadzi redakcji, może nie widzieć najważniejszego skutku takich pozwów: nawet gdy finalnie wygrywasz, sama wielomiesięczna (a czasem wieloletnia) perspektywa rozpraw, kosztów, dojazdów i ryzyka kolejnych spraw działa jak hamulec - redakcja zaczyna kalkulować, czy „warto wiercić temat”, skoro za pytanie o publiczny przetarg można dostać żądanie usunięcia tekstu i tygodniowe przeprosiny na stronie głównej.

W tej sprawie Sąd Apelacyjny w Szczecinie - w składzie SSA Dorota Gamrat-Kubeczak, SA Edyta Buczkowska-Żuk, SA Zbigniew Ciechanowicz - uznał jednak, że opisana publikacja mieściła się w granicach dopuszczalnej krytyki i rzetelności, a wydatkowanie publicznych pieniędzy jest sprawą, która „budzi naturalne zainteresowanie opinii publicznej”.

Sławomir Ryfczyński, redaktor naczelny iswinoujscie.pl
źródło: www.iswinoujscie.pl