Z perspektywy architektury napędowej kluczowym elementem tej strategii są napędy azymutalne. Technicznie są to elektryczne jednostki pędne zintegrowane w obrotowych gondolach, zdolnych do pełnego obrotu wokół osi pionowej, co pozwala na bezpośrednie wektorowanie ciągu i eliminuje klasyczny układ wału oraz steru. Taka zmiana filozofii sterowania ma fundamentalne znaczenie dla promów Ro-Pax, które dużą część czasu operują przy niskich prędkościach i wykonują częste manewry portowe. W porównaniu z konwencjonalnymi systemami wałowymi możliwa jest redukcja zużycia paliwa lub energii nawet do około 20 proc., w zależności od profilu operacyjnego jednostki. Mówimy przy tym o poprawie sprawności całego układu napędowego, a nie pojedynczych komponentów, co w żegludze promowej przekłada się bezpośrednio na stabilność operacyjną i koszty eksploatacji.

W kontekście globalnych ram regulacyjnych i środowiskowych, żegluga morska znajduje się pod coraz większą presją ograniczania emisji gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń. Według danych Komisji Europejskiej i Organizacji Morskiej (IMO), transport morski odpowiada za istotną część światowych emisji dwutlenku węgla, co przekłada się na rosnące wymagania dotyczące efektywności energetycznej i przechodzenia na paliwa o mniejszym śladzie węglowym. W tym kontekście kombinacja napędów azymutalnych z układami energetycznymi opartymi o paliwa alternatywne, jak układ dual-fuel z LNG wspomagany bateriami, nie tylko poprawia efektywność operacyjną, ale również wspiera cele redukcji emisji, które są coraz częściej uwzględniane w strategiach operacyjnych armatorów i ich partnerów portowych.

Cyfrowe sterowanie i zarządzanie energią na pokładzie
Nowoczesne jednostki pływające projektowane są dziś jako złożone systemy cyfrowe. W żegludze promowej przekłada się to na stosowanie zintegrowanych systemów sterowania i monitorowania pracy układów napędowych oraz energetycznych, które w czasie rzeczywistym zbierają dane z setek czujników rozmieszczonych na pokładzie. Dane te obejmują parametry pracy napędów, obciążenia systemu energetycznego, warunki manewrowe oraz reakcje jednostki na polecenia sterowe. Ich korelacja i analiza umożliwiają dynamiczne wspieranie decyzji operacyjnych, np. poprzez optymalizację rozdziału mocy w zależności od trybu pracy promu. W praktyce oznacza to lepsze wykorzystanie energii, większą powtarzalność operacji i mniejsze ryzyko przestojów.

Integralną częścią tej architektury są również zaawansowane systemy diagnostyczne i predykcyjne, rozwijane m.in. w polskich zespołach inżynierskich. Wykorzystują one modele cyfrowe i algorytmy porównujące aktualne parametry pracy z charakterystykami referencyjnymi, dzięki czemu pozwalają identyfikować symptomy zużycia lub nieprawidłowej pracy na bardzo wczesnym etapie. Dzięki zdalnemu dostępowi do danych eksperci mogą wspierać załogi statków bez fizycznej obecności na jednostce. W długiej perspektywie umożliwia to przejście z utrzymania reaktywnego na predykcyjne utrzymanie systemów i urządzeń pokładowych, co ma kluczowe znaczenie dla flot promowych pracujących w intensywnym cyklu operacyjnym.

Manewrowanie nowej generacji
Możliwości manewrowe nowoczesnych promów są dziś wzmacniane przez systemy integrujące sterowanie napędami - w tym azymutalnymi - oraz sterami strumieniowymi w jednym, spójnym interfejsie. Pozwala to na precyzyjne i przewidywalne prowadzenie jednostki podczas operacji portowych, w tym z wykorzystaniem sterowania joystickowego, co upraszcza pracę operatora nawet w ograniczonej przestrzeni i przy zmiennych warunkach zewnętrznych.
Istotnym uzupełnieniem tej koncepcji są również zautomatyzowane funkcje wspierające sytuacje awaryjne, w tym sekwencje nagłego hamowania jednostki uruchamiane jednym poleceniem. System taki optymalizuje kąty i moc jednostek napędowych w czasie rzeczywistym, skraca czas i drogę zatrzymania statku, przy jednoczesnym zachowaniu pełnej sterowności. Umożliwia to operatorowi korygowanie kursu i omijanie przeszkód. Rozwiązania tego typu są już stosowane na dużych promach i statkach pasażerskich, zwiększając bezpieczeństwo i przewidywalność operacji.

Warto podkreślić, że zastosowane na Jantar Unity rozwiązania nie są eksperymentem, lecz częścią globalnego standardu technologicznego. Napędy azymutalne i towarzyszące im systemy cyfrowe wykorzystywane są dziś na całym świecie: od promów pasażerskich na Karaibach, przez Europę, po lodołamacze operujące w Arktyce. Fakt, że nowy polski prom należy do grona najnowocześniejszych jednostek tego typu na świecie, pokazuje, że sektor promowy w Polsce nie tylko uczestniczy w globalnym trendzie modernizacji żeglugi, ale aktywnie go współtworzy.

ABB jest światowym liderem technologicznym w dziedzinie elektryfikacji i automatyzacji, kształtującym przyszłość świata, w którym zasoby wykorzystywane są w sposób zrównoważony. Nasze motto „Engineered to Outrun” oddaje ideę łączenia wiedzy z zakresu inżynierii i cyfryzacji, by wspierać klientów i partnerów w ich zrównoważonym rozwoju, poprawie wydajności i osiąganiu ponadprzeciętnych wyników. Przeszło 110 000 pracowników na całym świecie kontynuuje ponad 140-letnią historię firmy. Akcje ABB są notowane na giełdach SIX Swiss Exchange (ABBN) i Nasdaq Stockholm ABB). www.abb.com

Autor: Michał Smolana, R&D Team Leader, Korporacyjne Centrum Technologiczne ABB w Krakowie

Maksymilian Pawłowski
Head of Country Communications
ABB Sp. z o.o.