POGODA

Reklama


Wydarzenia

Dr Józef Pluciński • Poniedziałek [16.05.2011, 05:49:05] • Świnoujście

Rozbiórka kościoła Marcina Lutra ( 1 )

Rozbiórka kościoła Marcina Lutra ( 1 )

fot. Archiwum autora

Cykl opisujący historię powojennych rozbiórek w Świnoujściu chcę zamknąć przypomnieniem likwidacji trzech poniemieckich kościołów w mieście. Najbardziej znanym był duży kościół pod wezwaniem Marcina Lutra, którego pozostałości, już jako „Cafe Wieża” intrygują tak mieszkańców jak i przyjezdnych.

Na początek może nieco historii tego obiektu. Wzniesiony został w latach 1903 – 1906 za środki pochodzące z fundacji, którą powołała do życia pani Heyse, przekazując w testamencie na ten cel, bardzo dużą jak na owe czasy kwotę miliona marek. W 1902 roku podjęta została decyzja o wzniesieniu dużej świątyni w północnej części miasta, w bezpośredniej bliskości nowopowstałej dzielnicy nadmorskiej. Opracowanie projektu, a później też kierowanie budową zlecono jednemu z najwybitniejszych ówczesnych architektów, znawcy gotyku, berlińczykowi nazwiskiem Fritz Gottlob.

Rozbiórka kościoła Marcina Lutra ( 1 )

Projektant i budowniczy kościoła, wybitny znawca budownictwa gotyckiego Fritz Gottlob. (fot. Archiwum autora )

Kamień węgielny został położony w sierpniu 1903 roku, a już 29 marca 1906 r. odbyło się poświęcenie świątyni i pierwsze w niej nabożeństwo. Nieco informacji o samym kościele. Była to budowla niezwykle starannie, a solidnie wykonana z mocnej palonej cegły, na granitowej podmurówce w stylu i detalach nawiązująca do klasycznego pomorskiego gotyku. Sklepienia, łuki otworów okiennych i wejść, wykonane były zgodnie z kanonami gotyckiej sztuki budowlanej, jako że budowę prowadził najwybitniejszy znawca i miłośnik północo - niemieckiego gotyku. Więźba dachowa i wiele innych konstrukcji wykonanych zostało już ze stali, co było ustępstwem na rzecz nowoczesności; drewnianą natomiast była konstrukcja smukłej wieży, w której zawisły 4 dzwony, odlane przez szczecińską firmę Voss i Synowie. Kościół bardzo dokładnie nawiązujący do gotyku, był budowlą trójnawową mieszczącą drewniane ławki dla ponad 1000 osób.

Rozbiórka kościoła Marcina Lutra ( 1 )

Wnętrze kościoła Marcina Lutra, ok. 1935. (fot. Archiwum autora )

Oświetlenie dawały wysokie, łukowato sklepione okna z witrażami i dodatkowo wielkimi kandelabrami z żarówkami elektrycznymi. Posadzka wyłożona była granitowymi płytami, dostarczonymi aż z Bielawy. Z tego samego materiału wykonane były też schody, podmurówka i niektóre detale architektoniczne. Nad wejściem głównym, wznosił się prospekt doskonałych organów zbudowanych i zainstalowanych przez firmę Grünberga ze Szczecina. W bezpośredniej bliskości świątyni, zbudowano obszerny dom pastora, będący jednocześnie domem parafialnym. Zaprojektowany był również przez Gottlob’a, i swą architekturą nawiązywał także do gotyku, co podkreślały mury z dobrze palonej, czerwonej cegły. Więźba dachowa, stropy i schody, także w tym budynku, wykonano już z materiałów nowoczesnych, z betonu i stali. Szersze potraktowanie strony materiałowo technicznej obu budowli nie jest sprawą przypadku, miało to bowiem istotne znaczenie dla ostatecznych ich losów.

Rozbiórka kościoła Marcina Lutra ( 1 )

Na pierwszym planie dom pastora, w tle kościół M. Lutra.(fot. Archiwum autora )

Działania wojenne I jak II wojny światowej, nie spowodowały większego uszczerbku w stanie tych budowli. Niemal bez znaczenia były drobne uszkodzenia, jakich kościół doznał w lecie 1943 r. w wyniku eksplozji w jego pobliżu przypadkowo zrzuconej bomby. I tak pozostawało do pamiętnego nalotu na Świnoujście 12 marca 1945 r. W czasie jego trwania, kościół otrzymał bezpośrednie trafienie, w wyniku którego uszkodzone zostało krzyżowe sklepienie nawy głównej, poszycie dachu i niezbyt mocno także blaszane poszycie wieży. I to w zasadzie były jedyne uszkodzenia kościoła. W warunkach sprzyjających w czasach pokoju, usunięcie szkód możliwe było w ciągu kilku miesięcy. W tym wypadku, staraniem pastora, ograniczono się jedynie do prób przykrycia otworu w stropie, by zapobiec zalewaniu wnętrza kościoła, dalsze naprawy pozostawiając na lepsze czasy. Te jednakowoż nie nastąpiły.

Po zajęciu miasta przez jednostki rosyjskie, uszkodzony kościół nie był użytkowany, stał opustoszały. Ponieważ znajdował się on w bezpośredniej niemal bliskości dzielnicy nadmorskiej, często odwiedzany był przez stacjonujących tam żołnierzy rosyjskich. Dla nich, opuszczony kościół był symbolem religii, a więc „opium dla mas”. Profanacjom i dewastacji końca zatem nie było. Jak z relacji wynika, dziełem Rosjan było zrzucenie i rozbicie 4-ch dzwonów, zniszczenie znajdujących się we wnętrzu niektórych obrazów, figur i elementów wyposażenia. Stanu tego nie zmienił fakt, że od jesieni 1945 r. kościół znalazł się na terenie znajdującym się w zarządzie polskim. Świątynia w dalszym ciągu pozostawała pusta, bowiem dla osiedlonych tu Polaków, była miejscem obcym, w którym jak mawiano „ mieszkał niemiecki Pan Jezus”. Do dewastacji dokonywanych przez żołnierzy rosyjskich, dołączyli zatem nasi rodzimi dewastatorzy. Ponieważ problemem było wówczas zaopatrzenie w opał, do pieców trafiły ławki, elementy stolarki a nawet pięknie rzeźbiona ambona. Dzieła zniszczenia dopełniały dzieciaki, które dla zabawy niemiłosiernie wręcz demolowały wszystko, piszczałki organów, witraże, resztki żyrandoli, zrzucały dachówki, cegły itd. Mimo to, jeszcze w początkach 1950 roku, świątynia kwalifikowała się do remontu, a nawet jak świadek z tamtych lat twierdził, można tam było jeszcze odprawiać nabożeństwo. Już niestety nieżyjący świnoujski historyk Andrzej Wroński wspominał, że w latach 50- ch, oglądał piękne malowidła ścienne. Nie inaczej było z domem pastora, który aczkolwiek działaniami wojennymi nie był tknięty, bardzo szybko pozbawiony został drzwi, okien i podłóg, nie mówiąc o wyposażeniu. Został on rozebrany jako pierwszy, jeszcze w ramach planowych działań Akcji Rozbiórkowej. Poszerzono w ten sposób boisko pobliskiej szkoły.

Rozbiórka kościoła Marcina Lutra ( 1 )

Opisywana świątynia około 1960 roku. (fot. Archiwum autora )

Parafia kościoła katolickiego w tamtych czasach nie była w stanie przejąć i zabezpieczyć kościoła Marcina Lutra, głównie z materialnych powodów. Był on zatem potraktowany, jak wiele innych sakralnych obiektów, w sposób zgodny z ówczesną doktryną ideologiczną państwa, jako „pomnik klerykalizmu”. O tym, jak dokonała się zagłada tej i innych, znajdujących się w Świnoujściu świątyń, napiszę w kolejnym odcinku.

źródło: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 155, skomentuj, drukuj, udostępnij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Dodając komentarz akceptujesz
Regulamin oraz Politykę prywatności.

Zauważyłeś błąd lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Oglądasz 1-25 z 155

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 07:43:41] • [IP: 80.245.183.**]

ROK 1962.PIATA KL.PANA RADOMSKIEGO SZK.NR 1.BYLAM NA WAGARACH Z CHLOPAKAMI Z MOJEJ KLASY AZ NA BALKONACH A POTEM NIE MOGLAM ZEJSC PO TYCH ZEPSUTYCH SCHODACH.NA SAMA MYSL O TYM WSPOMNIENIU ROBI MI SIE NIEDOBRZE CO BY BYLO GDYBY NASTAPIL JAKIS POSLIZG...

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 08:54:24] • [IP: 88.156.234.**]

Czy możliwa jest odbudowa tego kościoła? Kto mi powie?

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 08:57:58] • [IP: 80.54.123.***]

Wielka szkoda że nie zachowała się tak piękna perełka architektoniczna, dzieło o przepięknej strukturze i przepiękny zabytek. ?

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 09:38:04] • [IP: 80.245.182.***]

chlopacy z klasy byli i nie bylo poslizgu? ;)

RSHA • Poniedziałek [16.05.2011, 09:54:09] • [IP: 80.245.182.***]

12 marca 1945 Kosciól otrzymał bezposrednie trafienie ale bomba nie wybuchła i lezala tam w kosciele jakis czas

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 09:58:26] • [IP: 80.54.123.***]

odbudować ten kościół wywalić te koszmarki pseudo bloczki portowe

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 10:27:51] • [IP: 178.238.246.**]

Jasne odbudowac, malo jeszcze kosciolow mamy? Nawet kino przerobili na kosciol!

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 10:37:25] • [IP: 178.36.13.**]

Teraz kochamy Niemców, ale wyobraźmy sobie zaraz po strasznej wojnie, w której każda polska rodzina kogoś straciła z rąk niemieckich, ten luterański, gotycki, pruski kościół był obcy dla polskich przesiedleńców ze Wschodu, symbolizował znienawidzonego ducha pruskiego i hitlerowskiego militaryzmu i germanizacji.

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 10:42:10] • [IP: 80.54.123.***]

a pewnie że odbudować ! jak nie potrafimy wybudować stoczni, portów i innych zakładów to chociaż niech będą kościoły, a nich nieustanne modły za mądrość dla rządzących

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 10:45:57] • [IP: 178.238.247.**]

odbudowa nie jest juz mozliwa ze wzgledu na teren zajmowany przez wspólnote, a szkoda

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 11:23:51] • [IP: 88.156.234.***]

A czy aby napewno teren na ktorym postawilo Przymorze bloki mieszkalne -koszmarki nalezy do tej spoldzielni ??. ..Odbudowa tego pieknego kosciola jest mozliwa.

Dziadek • Poniedziałek [16.05.2011, 11:54:23] • [IP: 217.97.199.**]

Widzicie drogie dzieci do czego doprowadzają rządy ciemniaków i dziczy. Dopuścisz takich do władzy to pól miasta zburzą, a resztę zdewastują. Dlatego drogie dzieci uczcie się i stawiajcie na ludzi mądrych.

Fakt • Poniedziałek [16.05.2011, 12:47:27] • [IP: 83.21.160.***]

Kościół otrzymał bezpośrednie trafienie w północną ścianę tak że wejście było z strony północnej zawalone gruzem.Strop Krzyżowy na samym środku był zawalony.Wątpliwość tylko czy - trafienie było przez strop w ścianę czy w ścianę i strop zawalił się od podmuchu. Skłaniam się do wersji drugiej bo można jeszcze dziś zobaczyć ślady po odłamkach na ścianie sądu który jest naprzeciwko kościoła.Podczas nalotu były zrzucane bomby o różnym wagomiarze - przypuszczam że oberwał 100 funtową.Miał bardzo solidną budowę. Można go było odbudować lub przynajmniej zabezpieczyć.Ale wtedy nie było ani ludzi ani środków...To są koszty wojny... Co robili Niemcy z naszymi kościołami w WARSZAWIE.Po upadku powstania szpring komando wierciło dziury i zakładało materiały wybuchowe.i wysadzało.A przykładowo w pierwszym dniu wojny zbombardowali klasztor i kościół na Św.Krzyżu.Rycerze Adolfa tak jak bolszewicy nie uznawali żadnych świętości a nosili na klamrach GOT MIT UNS. A kamieniami nagrobnymi brukowali ulicę...

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 13:15:03] • [IP: 83.21.160.***]

Do. ..Dziadka Tylko że ta dzicz i ciemniaki zlikwidowały ANALFABETYZM (w niektórych regionach sięgał 54%) zlikwidowano gruzlicę" lotaryński krzyż"(zakup Remifonu w Szwajcarii) Akcja" W" likwidacja chorób wenerycznych.Zelektryfikowano wsie i miasteczka. To nie propaganda patrz rocznik statystyczny rok 38.Wybudowano zakłady pracy - Świnoujście, ODRA POLIMER, ŚWINOPORT, STOCZNIA, ODLEWNIA, TERMINAL PROMOWY.Obecnie nie" dzicz i nie ciemniacy"to zrujnowało i rozgrabiło a Mamy emigrację za chlebem i wspaniały bazar pod granicą.Jeśli jesteś prawdziwym dziadkiem to masz przyjaciela Niemca o Nazwisku ALZHAIMER.

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 14:21:06] • [IP: 212.183.140.**]

Mówicie o odbudowie?Ja trochę w budowlance jestem jużpare lat i nie widziałem jeszcze fachowca który umiał budowac takie żeczy chćby w małym procęcie.Poprostu takich fachowców juz niema.

Ojciec Inkasent • Poniedziałek [16.05.2011, 15:13:50] • [IP: 77.254.78.***]

A mi sie marzy aby rozebrano na cegły 90% kościołów w Polsce a może 99% mnirej by było pychy i katolickiej buty. ZERWAĆ KONKORDAT ! Alleluja i do przodu !

RSHA • Poniedziałek [16.05.2011, 16:50:46] • [IP: 80.245.182.***]

Fakt chyba nie zdajesz sobie sprawy z tego ze jakby wybuchła bomba lotnicza w kościele to nie było by co z niego zbierać. bomba wpadła do kościoła ale nie wybuchła (opaczność boża ;))) )

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 16:55:42] • [IP: 88.156.233.***]

Gość  Poniedziałek [16.05.2011, 14:21]  [IP: 212.183.140.**];;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;
;;;;;;;Ty to chyba po PROCĘTACH takie ŻECZY wypisujesz...

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 17:17:01] • [IP: 217.97.199.**]

do Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 13:15] • [IP: 83.21.160.***] A, któż to, jak nie dzicz i ciemniaki nakazali rozebrać wiele wspaniałych budynków w mieście? Dzicz i ciemnota niczego dobrego dla Polski nie zrobiła i nie wybudowała, zwiększyła tylko spożycie alkoholu. Budowali, leczyli i uczuli ludzie wykształceni. Ciemnota rządzących ich ograniczała.

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 17:49:01] • [IP: 80.245.189.***]

prawie nie ma takich fachowcow...ale znam dwoch potrafia. tylko wiekowi joz i nie maja komu przekazac...

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 18:15:24] • [IP: 88.156.232.**]

jak zwykle bardzo ciekawy artykuł...

Fakt • Poniedziałek [16.05.2011, 18:19:31] • [IP: 83.21.128.**]

Do. ..RSHA Gdyby nie wybuchła to by zrobiła otwór o wymiarze bomby a nie było bu uszkodzeń, konstrukcja bomby lotniczej jest taka że : detonator ma zwłokę prawdopodobnie przebiła sufit ścinę i zdetonowała w wejściu schodów ściany północnej na zewnątrz (nie widocznej na zdjęciu)dlatego kupa gruzu i uszkodzona ściana a podmuch zarwał strop, na to wskazywały uszkodzenia.

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 18:25:07] • [IP: 77.16.139.*]

Prawie identyczny kościół według tego samego projektu stoi we Wrocławiu na starym mieście.Ta sama wieża, zegary.Zostały w sumie wybudowane trzy kościoły według tego projektu.Trzeci jest w Niemczech.

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 19:04:22] • [IP: 77.254.164.***]

powinno się zburzyć ten budynek obok wieży który postawili wtedy! I teraz trzeba wszystko burzyć, poprawiać itd. bo zbudowali je byle gdzie. Wtedy dopiero powstanie 21-wieczny kościół.Mamy plany budowy i do roboty!

Gość • Poniedziałek [16.05.2011, 19:20:52] • [IP: 92.42.117.**]

Drobna uwaga - styl w którym powstał ten kościół to nie gotyk, a neo-gotyk.

Oglądasz 1-25 z 155
■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344
■ Nad ranem miejscami w centrum, na północy oraz w rejonach wschodnich prognozuje się formowanie gęstych mgieł ograniczających widzialność poziomą do 100-300 metrów ■ Przy placu zabaw na osiedlu Platan, dziecko, jadące na rowerze, potrąciło 4-letnią dziewczynkę. Na miejsce zostali wezwani ratownicy medyczni. Do potrącenia dziecka doszło 20 września około godziny 17:50 przy ulicy Malczewskiego. - Zgłoszenie dotyczyło 4-letniej dziewczynki, która miała zostać potrącona przez inne dziecko jadące na rowerze. 4-latka doznała powierzchownego urazu głowy, wraz z opiekunem pozostała na miejscu zdarzenia- poinformowała Paulina Heigel rzecznik prasowy WSPR w Szczecinie. ■