POGODA

Reklama


Wydarzenia

Dr Józef Pluciński • Poniedziałek [28.03.2011, 07:22:21] • Świnoujście

Handel czasu przyśpieszenia

Handel czasu przyśpieszenia

Zapowiedź zmian w handlu – arbuzy w handlu !(fot. Andrzej Ryfczyński )

Po 1956 roku, w konsekwencji przemian politycznych w kraju, następowały też reformowane jego życia gospodarczego. W praktyce oznaczało to odejście, przynajmniej na czas jakiś, od wszechogarniającego centralizmu, polegającego na tym, że opracowane na szczeblu centralnym rozdzielniki i instrukcje niemal regulowały dostawę pietruszki do sklepów w odległym powiecie.

Zelżała okresowo, zdecydowanie wroga postawa państw wobec sektora prywatnego, co umożliwiło swoistą reanimację prywatnych placówek handlowych i rzemieślniczych.

W wypadku Świnoujścia, zachodzące w kraju ożywcze dla życia społecznego i gospodarczego procesy, nałożyły się w następnych latach na rządowe decyzje w sprawie aktywizacji gospodarczej miasta, podjęte w latach 1958 – 59, oraz zdjęcie ograniczeń strefy nadgranicznej.

W Świnoujściu w ciągu kilku lat przywrócone zostały funkcje nadmorskiego uzdrowiska, ważnego portu i ośrodka rybołówstwa. W ślad za tym, bardzo szybko rosła liczba ludności i budownictwo mieszkaniowe. Osiedlający się wówczas ludzie, szczególnie ci młodzi a wykształceni, poza wiedzą przywiozło swe aspiracje i wyobrażenia o godziwym życiu oraz chęć jego tworzenia. Pracą i pasją chcieli otworzyć miasto na wymarzony szeroki świat. Ten zaś do Świnoujścia zawitał wraz z tysiącami spragnionych słońca i letniej przygody przybyszami z wielkich miast. W mieście zaczęło się wszystko zmieniać; wygląd jego ulic, domów, sposób życia i bycia mieszkańców.

Do tych nowych zjawisk, nijak nie przystawała cała tzw. infrastruktura społeczna, w tym także dawna sieć handlowa i gastronomiczna oraz dawne zaopatrzenie. W latach 1959 – 70, w myśl zaleceń rządowych, w znacznym stopniu zmodernizowana została baza handlowa i gastronomiczna. Istniejące przedsiębiorstwa handlowe PSS, MHD i inne istniejące twory organizacyjne, zgodnie z duchem realizowanej wówczas reformy gospodarczej, uzyskały względną samodzielność, zezwalającą na zaopatrywanie się bez nakazów i rozdzielników, nawet bezpośrednio u producenta. To wpłynęło na wzbogacenie oferty handlowej, poprzez zakładanie sklepów patronackich czy zakładowych. Zmieniał się także wygląd i wyposażenie sklepów, do których nawet wkroczyli plastycy. Pojawiły się reklamy, w tym także pierwsze neony. Mrugały one jeszcze, gasły, ale dawały wrażenie wielkiego świata.

Handel czasu przyśpieszenia

Sklep patronacki „Wawel” i ówczesna nowość neonowa reklama, 1969 r.(fot. Andrzej Ryfczyński )

Po latach szarości i niewyobrażalnych pustek w sklepach tak spożywczych, jak i przemysłowych, handel początków lat gierkowskiego dobrobytu, był jak kraina obfitości. W patronackim „Wawelu” przy Armii Krajowej czy „Goplanie” lub „22 Lipca”, prawie zawsze nabyć można było czekoladowe cukierki lub czekoladę, która to wówczas naprawdę inaczej smakowała, a przy odrobinie szczęścia to także trafić można było czekoladowy torcik wedlowski, czy inne smakołyki. Doskonałą podaż słodyczy oferował też „Rarytas” na Placu Wolności. Od czasu do czasu pojawiały się na ulicznych straganach egzotyczne wówczas arbuzy, a przed każdymi świętami radio i prasa zapowiadała płynące z dalekich krain cytrusy. Gdy wreszcie je „ rzucono na rynek”, ustawiły się do nich malownicze, a długie kolejki. Ale to już była inna jakość. Z czasem przy odrobinie szczęścia i cierpliwości kupić można było rower składak z Rometu, lub , w sklepie ZURT bywały już często radioodbiorniki, czasami magnetofony szpulowe a nawet kasetowe czy radiomagnetofony np. Jowita, Jolka. Kłopot jeszcze był z telewizorami, które to początkowo czarno-białe, drogie były a trudnodostępne. Potem pojawiły się straszliwie ciężkie i ogromne gabarytowo, rosyjskie, kolorowe telewizory „Rubin”. Kolory były czasami niezbyt piękne i lubiły się zapalić, ale był to powiew nowoczesności.

Handel czasu przyśpieszenia

Reklama sklepu Zakładu Usług Radiowo – Telewizyjnych, i „Puchatka” 1967 r. (fot. Andrzej Ryfczyński )

Możliwymi do kupienia stały się nawet meble, w tym osławione meblościanki i na różne sposoby składane tapczany, które zgodnie z ówczesną modą zastępować zaczęły wygodne ale niemodne łóżka.

Jak wynikało z opinii wielu przyjezdnych, Świnoujście w latach 70-ych ubiegłego wieku, należało do stosunkowo dobrze, jak na tamte warunki zaopatrzonych miejscowości. Zabiegały o to m.in. miejscowe władze, używając argumentu otwarcia miasta na turystyczny ruch krajowy i zagraniczny, oraz tego, że z sieci polskich sklepów korzystało stale około 4000 tysięcy obywateli ZSRR, żołnierzy bazy morskiej i ich rodzin.
Pewną nowością, która się nam już w początkach lat 70-ych objawiła, były też pierwsze sklepy samoobsługowe, tzw. SAM-y, wcześniej znane większości tylko z opowieści bywalców wielkiego świata. Pierwsze uruchomił WSS „Społem” przy ulicy Chopina. Następnym był bodajże „Merkury” na Grunwaldzkiej, „Stodoła” na Monte Cassino, „Kormoran” i „Wrzos”.

Handel czasu przyśpieszenia

Samoobsługowy sklep WSS na rogu ulic Chopina i Marszałka Piłsudskiego, ok. 1970. (fot. Andrzej Ryfczyński )

Zabawne nieco były te pierwsze sklepy samoobsługowe. Większość ich pracowników, niezbyt widać przekonanych o uczciwości klientów, zajęta była głównie patrzeniem kupującym na ręce. Nowością też były tzw. sklepy preselekcyjne, głównie odzieżowe i obuwnicze, w których kupujący miał możliwość swobodnego dostępu do towaru, pooglądania go, a nawet przymierzenia i płacił przy wyjściu. To była wówczas niezwykła nowość ! Nowością jakościową był także sklep piekarniczy WSS „Społem”, określony szumnie nazwą „Dom Chleba” przy obecnej ulicy Bohaterów Września. Być może jakość sprzedawanego pieczywa decydowała o tym, że niemal każdego ranka pod sklepem stały długaśne kolejki.

Pojawiły się w tamtych latach także sklepy firm jak „Jubiler” i „Fotooptyki” ( róg Placu Wolności i Bema ), ZURT, Motozbyt, Centrali Harcerskiej ( Monte Cassino ), Pewex i Baltona. O tych dwóch ostatnich napiszę odrębny materiał.

Gdzie jakie sklepy były, to wręcz trudno opisać. Cechą ówczesnego handlu były bowiem permanentne zmiany lokali handlowych i ich tzw. przebranżawianie. Oznaczało to, że jeśli człowiek się przyzwyczaił do tego, że na Placu Słowiańskim był sklep rowerowy, to po jego zamknięciu i remoncie był tam np. sklep z koszulami albo spożywczy. I tak w kółko. Wyjątek stanowiły może tzw. stodoły - duże halowe sklepy spożywcze, budowane w połowie lat 70-ych.Sklepy te, już nowszej szacie, odnajdujemy jeszcze w kilku punktach miasta.

Ruszył też ku zadowoleniu świnoujskich gospodyń rynek czyli t.zw. zieleniak, zlokalizowany na placu w pobliżu Przychodni Rejonowej, przy ulicy Dąbrowskiego, dzisiaj zabudowanym pawilonami handlowymi. Rolnicy z Przytoru i Karsiboru, a także działkowicze, mogli tam dwa razy w tygodniu za drobną opłatą, wyłożyć świeże produkty na ustawionych przez władze komunalne ławach. Produkty transportowane były wówczas najczęściej jeszcze konnymi furkami, które po odstaniu w kolejce razem z samochodami, przeprawiały się promami ładującymi pojazdy z boku, co i koniom i furmanom a często również współpasażerom przysparzało sporo kłopotów. Ale jak się to pięknie się na ryneczku zieleniło!

Handel czasu przyśpieszenia

Na świnoujskim zieleniaku.(fot. Andrzej Ryfczyński )

Istotnym wreszcie dla handlu w tamtych latach, był powrót prywatnej inicjatywy, początkowo, po 1956 roku szybki, kilkadziesiąt punktów, potem coraz wątlejszy. Była to głównie drobna galanteria, części samochodowe, kosmetyki, zabawki, ciuszki, kwiaciarnie. Symbolem tego handlu był pan Henryk Waniorek. Określić go można było jednym zdaniem – rasowy handlowiec ! Przybył ze Szczecina, gdzie pełnił dość poważną funkcję w tamtejszej dyrekcji MHD i założył w Świnoujściu niewielki sklepik z pamiątkami, drobną galanterią, słodyczami. Jako prywatny przedsiębiorca mógł zaopatrywać się tylko od prywatnych wytwórców i to chyba zdecydowało o atrakcyjności jego sklepu. Spinki, krawaty, ozdoby plastikowe, modne dodatki, damskie fatałaszki, jakich w uspołecznionych sklepach nie było, wytwarzane gdzieś tam w kraju, trafiały do sklepiku pana Waniorka. Dzieciaki znajdowały tam jakieś cudacznie pakowane cukierki, naklejki, ozdóbki a dorośli swoisty raj tandety, która jednakowoż wtedy, nie tandetą a modną nowością była. Do tego dochodziła obsługa, uprzejma i kompetentna. Pierwszy sklepik pana Waniorka był na rogu Placu Wolności i ul. Marynarzy, później tam, gdzie dziś stoi sklep „Pepko”, a następnie już w latach 70-ych, na ulicy Bohaterów Września. Ze Świnoujścia na powrót do Szczecina, wywędrował pan Waniorek, gdy w nowych warunkach ustrojowych propozycja handlowa, jaką dawał jego sklep, straciła na atrakcyjności. O ile wiem już nie żyje.

Handel czasu przyśpieszenia

Pan Henryk Waniorek przed swoim sklepikiem. (fot. Archiwum autora )

Załamanie gospodarki w końcu lat 70-ych odbiło się również na stanie świnoujskiego handlu. Najpierw zaczęły się problemy z podstawowymi artykułami spożywczymi, z tłuszczami, cukrem, na który już w 1976 r. wprowadzono kartki. Bardzo zdecydowanie zarysowały się nie pierwsze już w PRL kłopoty z mięsem. W handlu już stale brakowało tańszych asortymentów mięsa i jego przetworów co doprowadziło do zorganizowania w 1976 r. specjalnego sklepu mięsnego nazwanego „komercyjnym”. W sklepie usytuowanym na rogu ulic Piastowskiej i obecnej Monte Cassino, nabywać można było bez większych ograniczeń mięso i jego wyroby, ale już za znacznie wyższą cenę. W sklepach, w których obowiązywały normalne ceny, towar jak zwykle bardzo szybko zanikał i świeciły gołe haki. Zwolna owe komercyjne ceny dotyczyć zaczęły masła, cukru a w mięsnym sklepie komercyjnym towar zaczął znikać równie szybko. Gwałtownie malała wartość złotówki a z rynku znikały towary, tak spożywcze jak i przemysłowe. Nic dziwnego, że mimo paskudnego traktowania przez NRD-wskich celników i sprzedawców, chadzało się też na zakupy do zachodnich sąsiadów, u których mimo wszystko, jeszcze coś można było nabyć za skąpo wydzielane nam marki. W miarę, jak coraz gorsze było zaopatrzenie w normalnych placówkach handlowych, rosła liczba klientela sklepów dewizowych Pewex i Baltona, co z racji specyfiki Świnoujścia było zrozumiałe.

Należy też wspomnieć o sklepach Wojskowej Centrali Handlowej oraz Konsumach, niedostępnych dla ogółu obywateli. Nawet w okresie załamania gospodarki i pustek w zwykłych sklepach, sprzedawały one bez specjalnych ograniczeń owe niedostępne artykuły, tyle że dla określonych grup zawodowych: wojsko, milicja, pracowników SB, do tego często po cenach niższych od obowiązujących w ogólnodostępnym handlu.
Nasz „handlowy” cykl zamkniemy za tydzień przypomnieniem sytuacji w okresie stanu wojennego. Sądzę, że bez tego, nasze widzenie tamtych lat byłoby niepełne.

źródło: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 145, skomentuj, drukuj, udostępnij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Dodając komentarz akceptujesz
Regulamin oraz Politykę prywatności.

Zauważyłeś błąd lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Oglądasz 1-25 z 145

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 08:44:15] • [IP: 80.54.123.***]

Waniorek- amerykański sen, każdy chciał stamtąd mieć cokolwiek.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 09:08:58] • [IP: 178.238.240.**]

Sklep"Wawel" widoczny na fotografi mieścił się przy ul.Boh.Stalingradu.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 09:15:50] • [IP: 212.191.132.***]

No i niezapomniana drogeria" Lotos" na Placu Wolności - jesli mnie pamięć nie myli to nadal jest tam sklep kosmetyczny?

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 09:36:01] • [IP: 195.117.222.*]

Teraz w tym miejscu jest PKO BP

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 09:53:09] • [IP: 31.63.206.***]

Targowisko, przy ul.Dąbrowskiego, vis a vis Przychodni, to było wielkie dobrodziejstwo, tamtych lat! Kupowaliśmy :świeżą kurę na rosół i inny drób prosto od rolnika, jajka, masło, śmietana, mleko i twarogi własnego wyrobu. Aż żal, że takiej żywności prawie Świnoujście nie ma, a jeśli na ul.Grunwaldzkiej się pojawi, to w znikomych ilościach. Pragnę podziękować panu J.Plucińskiemu, za wiele interesujących, ciekawych artykułów i wspomnień i pozdrawiam.

Ogre • Poniedziałek [28.03.2011, 10:32:34] • [IP: 31.63.208.***]

Pamiętam pawilony koło Hermes‛u, do dziś straszą po nich pozostałości.

Ogre • Poniedziałek [28.03.2011, 10:34:37] • [IP: 31.63.208.***]

Gdzie to kupiłeś? - U Waniorka mama mi kupiła. - To jesteś gość, nie pogadasz.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 11:34:41] • [IP: 80.245.191.***]

zdjęcia przed moim urodzeniem, ale pamiętam, mając kilka lat tak samo to wyglądało

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 11:40:11] • [IP: 92.42.118.**]

Tak sklep" Wedel" mieścił się na ul.Boh. Stalingradu obecnie ul.Piłsudskiego, a mały pawilonik na zdjęciu to była "Cepelia"

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 11:51:36] • [IP: 80.245.186.**]

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 09:15] • [IP: 212.191.132.***] No i niezapomniana drogeria" Lotos" na Placu Wolności - jesli mnie pamięć nie myli to nadal jest tam sklep kosmetyczny? - teraz masz tam bank, teraz to wogóle mamy tylko banki i apteki i sklepy z ciuchami i nic więcej

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 13:32:36] • [IP: 62.89.110.***]

A w Puchatku jak się pojawiły resoraki Matchboxa to mi się płakać chciało, jeden mi się podobał najbardziej a starzy nie mieli pieniędzy, na imieniny tez nie dostałem...Przez szybę sobie patrzyłem tylko...

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 13:42:31] • [IP: 217.97.193.***]

Sklepy Woskowej Centrali Handlowej z tego co pamiętam były chyba 3 i dostępne dla wszystkich klientów. Jeden był na Monte Cassino /póżniej był tam Bartuś / drugi na Konstytucji 3-go Maja. Nawet kupowałam tam dywan. i mundurowy na rogu Wyszyńskiego i Paderewskiego.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 13:51:37] • [IP: 88.156.234.***]

Pierwszy SAM był na ul. Gdyńskiej -tam gdzie teraz jest agencja towarzyska. Na kasie siedziała często p.Stenia.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 14:06:36] • [IP: 88.156.235.***]

Waniorek - o! o! O! O! O! to było coś.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 14:08:53] • [IP: 80.245.186.**]

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 13:32] • [IP: 62.89.110.***] - niejedn płakał. Teraz dzieciaki dostaja skutery na imieniny i nie znają wartości pieniądza. Pewex i kolorowe zabawki był magicznym światem. Nie mówię, że wtedy było lepiej, ale te czasy nas wychowały i nauczyły szanować to co teraz mamy. Patrząc na te zdjęcia przypomina mi się to stare dobre Świnoujście.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 14:20:37] • [IP: 62.89.110.***]

W pewexie zaraz przy kościele nie sprzedali mi donalda, miałem tak zeszmaconego bona pko.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 15:03:02] • [IP: 64.12.117.**]

To wszystko bylo szare ale zdrowe ni i bylismy Mlodzi byl kodeks huligana nie zaczepiasz chlopaka z dziewczyna nie bijesz swoich nie kopiesz lezacego co nam zostalo

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 15:04:55] • [IP: 64.12.117.**]

Super sam byl tagze na Grunwaldzkiej obok mleczarnia Stasiu Ciotka i nikt nie ganial do centrum

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 16:28:36] • [IP: 80.245.190.***]

uwieeeeeeeeeeeeeelbiam to co pisze Dr. Józef. Pozdrawiam

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 16:32:53] • [IP: 92.42.116.***]

Aż mi łezka poszła, Waniorek to był ktoś, a i zieleniak na Dąbrowskiego, widziałem z okna...;-)

Ogre • Poniedziałek [28.03.2011, 17:53:46] • [IP: 31.63.212.***]

albo trochę później:Słodycze w ruskim kasynie, poranki w niedziele, zeszyty co nie pasowały w polskie okładki itd...

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 18:35:24] • [IP: 87.207.175.***]

A propos Ruskich, jak zakładali łańcuchy na koła zimą to jeździli na nich do maja, jeszcze słyszę te dzwonienie ziłów na brukowanej Grunwaldzkiej, oni też wzbogacali koloryt ówczesnego Świnoujścia.

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 20:10:16] • [IP: 80.245.191.***]

Panie Józefie sklep patronacki Wawel na tym zdjęciu to ulica Boh. Stalingradu obecnie Piłsudskiego obok widać pawilonik Cepelii na skrzyżowaniu z ul. Piastowską. W późniejszych czasach zamiast firmy Wawel był tam sklep papierniczy obecnie Bank PKO BP. Pozdrawiam

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 20:57:50] • [IP: 178.238.252.***]

Waniorek -jaszcze mam sweterek kupiony u niego, i nawet jest na czasie

Gość • Poniedziałek [28.03.2011, 21:23:07] • [IP: 87.105.132.*]

Błagam, powiedzcie, kiedy zamknęli Dom Chleba i Rarytas? Pamiętam jak przez mgłę jak na początku `90 w DCh kupowałem jeden z niewielu bochenków, bo półki wtedy pustkami świeciły. A jak mnie wujek próbował przekonać że rarytas to dupa osiemnastki, a nie sklep w centrum to mu nie wierzyłem :P

Oglądasz 1-25 z 145
■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344 ■ Wiesz o czymś o czym my nie wiemy? Napisz! kontakt@iswinoujscie.pl lub wyślij mms na numer 602 657 344
■ Nad ranem miejscami w centrum, na północy oraz w rejonach wschodnich prognozuje się formowanie gęstych mgieł ograniczających widzialność poziomą do 100-300 metrów ■ Przy placu zabaw na osiedlu Platan, dziecko, jadące na rowerze, potrąciło 4-letnią dziewczynkę. Na miejsce zostali wezwani ratownicy medyczni. Do potrącenia dziecka doszło 20 września około godziny 17:50 przy ulicy Malczewskiego. - Zgłoszenie dotyczyło 4-letniej dziewczynki, która miała zostać potrącona przez inne dziecko jadące na rowerze. 4-latka doznała powierzchownego urazu głowy, wraz z opiekunem pozostała na miejscu zdarzenia- poinformowała Paulina Heigel rzecznik prasowy WSPR w Szczecinie. ■